مقاله ها

فروشگاه ساز

طراحی سایت

به نام هستي بخش - بهروز فرهادیان - b.farhaadian@gmail.com 1372


مسجدسليمان ، شهر مشکلات

درباره مشكلات شهرستان مسجدسليمان بارها گفته و نوشته شده اما هيچگاه اقدام قابل توجهي صورت نگرفته و وعده هاي چندين دهه مسئولين دردي از دردهاي مردم را مداوا نكرده است . شهري كه روزي اولين چاه نفت در خاور میانه، اولین لوله كشي آب ، اولين فرودگاه ، اولين بيمارستان . . . را در کشور داشت امروز زير بار مشكلات كمر خم كرده اعتبار لازم در اختیار مسئولین شهر برای اجرای برنامه های بهسازی قرار نمی گیرد و كسي هم به ناله هاي پر درد گوش نمي كند .

مشكلات متعددي اين شهر را در محاصره خود گرفته كه به برخي از آنها اشاره مي شود . به دلیل نداشتن طرح جامع و کوهستانی بودن شهرستان بر مشکلات افزوده شده است . کوچ عشایر به این شهر و عدم پیگیری تخلفات موجب رشد بی رویه ساختمان سازی شد . منازل نامنظم احداثی در کوه ها بدون در نظرگرفتن جاده ، چهره زشتی به این شهر داده است .

آب :

با وجود دو سد بزرگ كشور در این منطقه ، آب برخي از محلات به وسيله تانكر آب ، تأمين مي شود ! عموم محله هاي شهرستان در هر روز تنها دو ساعت آب دارند . كمبود آب به ويژه در مدارس مشكلات خاصي به وجود آورده كه گاه به ترك ناخواسته مسائل شرعي انجاميده است . عدم اعتبار تنها بهانه اي است كه براي گريز از كار به زبان آورده مي شود . چطور براي انتقال آب از يك استان به استان ديگر كه صدها كيلومتر لوله گذاري احتياج دارد ، مشكل اعتبار مطرح نمي شود اما براي چندین كيلومتر لوله گذاري در یک منطقه عدم اعتبار را مشكل اصلي بيان مي كنند ؟

زمان آبگیری معلوم نیست بنابراین عموماً لوله های آب را باز می گذارند تا مخازن پر شود . بعد از نیمه های شب برخی محلات باید آبگیری کنند به همین جهت برخی خیابان ها در طول شبانه روز مملو از آب است که مشکلات خاص خود را دارد .

آب هاي سطحي مشكلات فراواني براي مردم به ويژه در پائيز و زمستان به وجود آورده است. اين در حالي است كه شهرستان بر روي تپه ماهورهايي بنا شده كه با هزينه اندك مي توان آبهاي سطحي را به دره هاي مجاور هدايت كرد .

بيكاري :

بيكاري به ويژه بين جوانان ـ در شهرستان يكي از بالاترين رقم ها در كشور است . آثار اين پديده را در رفتارهاي اجتماعي به وضوح مي توان ديد . خيابان هاي مملو از جواناني كه بيهوده قدم مي زنند ، شكوه ها و نگراني هاي والدين و . . . از جمله آثار اين پديده است .

سال ها وعدة احداث پتروشيمي در منطقه ، تنها بر دردهاي مردم افزوده است . براستي چه كسي پاسخگوي مشكلات جوانان و خانواده هاي آنان است ؟

فاضلاب :

اين شهرستان علي رغم وعده هاي چندين ساله مسئولين ذيربط از محدود شهرهاي فاقد فاضلاب مي باشد . در بسياري نقاط شهر ، فاضلاب در سطح خيابان جاري است و مردم به سختي از خيابان ها عبور مي كنند .

آسفالت خيابان ها :

متأسفانه با وجود كارخانه هاي بزرگ در شهرستان ، آسفالت خيابان ها انجام نمي گيرد و محدود اقدامات انجام شده نيز بدون هماهنگي با ساير ادارات و پشتوانه اجرايي و بدون كار تخصصي انجام مي گيرد كه جز به هدر دادن منابع دولت و ايجاد بدبيني در مردم نتيجه اي حاصل نمي شود .

مثلاً كانال هاي آب دو طرف جاده پشت برج که بیش از سی سال پیش احداث شده بودند در دهه هاي گذشته به دلايل مختلف از سوي مردم پر شدند و بدون اقدام اساسي و بدون زيرسازي ، بر روي خاك ها اقدام به آسفالت نمودند ! در همين جاده بالاتر از دبستان سعدي ماه ها است كه آب از لوله ها جاري است و قريب به يك كيلومتر از جاده چه در تابستان و چه در زمستان پر از آب است اما كسي بررسي نمي كند كه اين آب از كجاست ؟!

كمبود نيروي متخصص به ويژه در بيمارستان ها :

اين امر موجب شده براي مسائل كوچك پزشكي مردم به ساير شهرستان ها مراجعه كنند . علاوه بر اين پيش آمده كه به دليل نبودن امكانات لازم ، برخي بيماران جان خود را از دست داده اند . بديهي است اين امر موجب افزايش هزينه ها ، مشكلات روحي و . . . شده است .

گاز :

اين شهرستان با اينكه داراي منابع بزرگ زير زميني گاز است ، فاقد لوله كشي گاز مي باشد . استفاده غير مجاز از گازهاي غير استاندرد منجر به رها شدن بخش قابل توجهي گاز در فضا شده است كه آثار بد آن بر روي برخي وسايل خانگي از جمله كولر و يخچال به وضوح مشاهده مي شود .

جالب اينكه به قصد گاز رساني كانال هاي اصلي عبور لوله گاز را حفر كردند كه براي تردد خودروها مشكلات عديده اي به وجود آورد و چندين ماه مكرر نسبت به آسفالت اقدام نكردند.

سرعت گیر :

در خیابان ها با آسفالت ، سراسر عرض خیابان را سرعت گیر ساخته اند . این سرعت گیرها به رنگ خیابان بوده فاقد رنگ آمیزی یا تابلو راهنما می باشد به همین جهت تا کنون لطمات روحی و جسمی به افراد و خسارات زیادی به خودروها وارد شده است .

وضعیت برق :

نا آرامی برق در گرمای بالای 45 درجه قابل توصیف نیست . حتی ساعت 1 و 3 نیمه شب در گرمای بهار یا تابستان برق نیز قطع شده است .

چراغ راهنمایی :

تنها خیابان کم عرض و پر ترافیک شهر مانند بقیه شهرستان فاقد چراغ راهنمایی است . شهرستانی با حداقل یکصد و پنجاه هزار نفر ، چراغ راهنمایی ندارد و رانندگان خوب و صبور مسجدسلیمان خود قوانین را رعایت می کنند .

با این همه ، مردم صبور و مهر بان مسجدسلیمان این کاستی ها را چون گذشته تحمل می کنند ولی آیا کسی به فکر آنها نیست ؟!


تعداد بازدید : 1
برچسب ها : مسجدسلیمان ، بیکاری ، آب ، سد ، کوچ عشایر ، پتروشیمی ، جوانان ، فاضلاب ، آسفالت خيابان ها ، محله پشت برج ، بیمارستان ، گاز ، برق ، چراغ راهنمای ,
نوشته شده در تاريخ جمعه 2 تير 1396 توسط بهروز فرهادیان

به نام خدا - بهروز فرهادیان –b.farhaadian@gmail.com – اسفند 1386


مسافر

مسافر با هدفی خاص بحرکت در می آید تا به آن برسد . از مناظر زیبا و قشنگ سر راه لذت می برد ولی می داند اگر مجذوب شد و ایستاد از هدف دور می ماند . هر جور عمل کردن و هر نوع رفتار نمی تواند او را به هدف برساند . بنابراین تلاش می کند هر عملی انجام ندهد و اعمال او در مسیر هدف باشد . همه امید در رسیدن به هدف است .

آدم ها هم مسافری هستند که باید هدف خود را بدانند و اینکه چگونه عمل کنند و از چه کسی پیروی کنند . دنیا زیبا و دیدنی است و هم فریبنده . اما این مسافر به این زیبایی ها نباید دل ببندد زیرا او عازم راهی دور است و توشه ای بسیار می خواهد . مطمئن ترین راه پیروی از کسی است که به فرمان خالق هستی است که فرستاده خدا یعنی پیامبر اسلام (ص) است .

آنچه به عنوان حلال و حرام و مستحب است وظابف مسافر را در این دنیا روشن کرده است . پایبندی به این دستورات مسافر را به مسیر صحیح هدایت می کند . هر چه اجرا این دستورات بیشتر شود ، اطمینان به رسیدن به هدف بیشتر می شود . اطمینان به رسیدن به هدف مایه آرامش و سبکبالی است .

مسافرها با عمل به دسنورات الهی از دیگران جدا می شوند . حتی ممکن است مورد اذیت و آزار قرار گیرند اما از عقاید خود دست نمی کشند . آدمها مسافرینی هستند که با پایبندی و عمل به دستورات الهی که بر پیامبر اسلام (ص) نازل شده مسلمان نامیده می شوند .

مسلمان کاری که انجام می دهد متصل به جهان دیگر است . جهان آخرت معنا بخش زندگی است . اگر جهان دیگر حذف شود زندگی بی معنا می شود و انسان به انواع سرگرمی ها و کارها رو می آورد . مشغولیات متعددی که وجود دارد دلیل بر این مدعا است . مشغولیات مسافر را از هدف دور می کند .

پیروی از دستورات پیامبر اکرم (ص) و ائمه اطهار (ع) راه رسیدن به نعمات جاودانه است . اعتفاد به تنهایی کافی نیست بلکه باید به اعتقادات عمل کرد . عمل به دستورات دین مسلمان را شاداب می کند این است که در شرایط مختلف این دستورات فراموش نمی شوند .


تعداد بازدید : 0
برچسب ها : مسافر ، هدف ، دنیا ، خالق هستی ، حلال ، حرام ، پیامبر اسلام ، عمل به دستورات الهی ، مسلمان ، جهان آخرت ، ائمه اطهار ,
نوشته شده در تاريخ جمعه 2 تير 1396 توسط بهروز فرهادیان

به نام هستي بخش - بهروز فرهادیان 1374 - b.farhaadian@gmail.com

مجموعه سازی در كتابخانه های دورۀ اسلامي

پس از بعثت پيامبر اسلام صلي الله عليه و آله و سلم ، مسلمانان كه بهره اي از سواد نداشتند ـ بجز تعدادي انگشت شمار ـ به دليل علاقۀ فراوان به قرآن ، آن را سريعأ به حافظة خويش مي سپردند . تعداد اندكي از افراد با سواد به عنوان «كاتب وحي» ، آيات نازله را بر ابزارهائي مانند استخوان ، پوست و چوب مي نوشتند .

از سالهاي اوليه بعثت تا دوران اوليه حكومت اسلامي ، به دليل برداشت خاصي كه از آيات قرآن شده بود و بر اساس آن گمان مي كردند با وجود كتاب آسماني قرآن به ساير كتب نيازي نخواهند داشت ، تنها اين كتاب آسماني به منازل و مساجد راه يافت . اين در حالي بود كه از پيامبر اسلام صلي الله عليه و آله و سلم احاديثي نقل شده بود كه مسلمانان را به كسب و آموختن علم حتي از دورترين نقاط تشويق مي كرد .

در اين دوره مسلمانان با استنساخ آيات ، سور يا تمامي قرآن و وقف آن به مساجد ، زمينه تشكيل كتابخانه هاي مساجد را در دوره هاي بعدي به وجود آوردند . به مرور و با آشنائي بيشتر با كتب ساير اقوام و ملل و ممالك مفتوحه ، مسلمانان متوجه شدند در كتب ديگر نيز مي توانند ابواب تازه اي از علم و دانش را به دست آورند .

مكنسن1 باور به ارزشمندي كتابچه ها ، جزوه ها و كتابهاي رسمي را در دوران بني اميه ، «سرآغاز كتابخانه هاي اسلامي»2 مي داند . با جمع آوري انواع كتب از ممالك ديگر ، محل هاي خاصي براي نگهداري كتب در نظر گرفتند . به دليل نفوذ فلسفه يوناني در ميان مسلمانان و از آنجا كه موضوعات غالب كتب جمع آوري شده فلسفي بود ، محل نگهداري كتب را «بيت الحكمه» ناميدند .

در دوران حكومت معاويه ، اولين بيت الحكمه بوجود آمد . محل اين بيت الحكمه در كاخ «الخضراء» بود . در زمان وليد بن عبدالملك (مرگ در 96 هجري) در اين كتابخانه ، كتابدار و نسخه بردار بكار گرفته شد . يكي از شيوه هاي مهم افزايش كتب ، نسخه برداري بود . از آنجا كه كتب دستنويس بوده و امكان نشر گسترده وجود نداشت ، افرادي به كار نسخه برداري از كتب مشغول شدند . از ويژگيهاي مهم نسخه برداران رعايت امانت در رونويسي و خط خوش بود .

بطور خلاصه مي توان گفت در دوران بنی امیه کتب حدیث ، ديوانهاي شعر ، فلسفه و تاريخ در کتابخانه ها بود . کتابداران . نیز به عنوان افراد مورد اغتماد از کتاب ها محافظت میکردند . افرادی نیز که توان داشتند کتب را زیاد کنند و کار رونویسی را به خوبی انجام دهند در آنجا بودند .

در دوران سلاطين عباسي كه ايرانيان به مقامات بالاي حكومتي راه يافتند ، سلاطين وقت را تحت تأثير قرار داده با تكيه بر تمدن ديرينه خويش ، نقش بي نظيري در گسترش علم و دانش ايفا كردند . ابوجعفر منصور دومين سلطان عباسي ، در سال 148 هجري ، جرجيس جبريل را مأمور ترجمة آثاري در زمينه طب كرد . امپراتور بيزانس در پاسخ به درخواست منصور ، كتابي از اقليدس و كتب ديگري در زمينة علوم فيزيك براي او فرستاد .

سلاطين عباسي افرادي را مأمور ترجمه كتب مي كردند . كتب زيادي از جمله كليله و دمنه ، آثاري از ارسطو ، المجسطي از بطلميوس ، كتاب اقليدس و آثار ديگري از زبانهاي يوناني ، لاتين ، پهلوي ، فارسي و سرياني به عربي ترجمه شد .

مأمـون سلطان عباسي از امپراتوران بيزانس درخواست كرد كتبي از فلاسفه و علماء آن سرزمين از جمله آثاري از افلاطون ، ارسطو ، بقراط ، جالينوس ، اقليدس و بطلميوس را براي وي ارسال كنند .

در اين دوران آنچه مهم بود گردآوري كتب در موضوعات مختلف بود . افراد مؤثر در اين كار سلاطين عباسي ، وزرا ، درباريان و افراد با نفوذ بودند . بويژه تمايل سلاطين عباسي در انتخاب نوع كتاب ، بسيار مهم بود . سلاطين از اين مجموعه براي گسترش عقايد و باورهاي خود و تثبيت موقعيت حكومتي خويش بهره مي بردند . نقل شده كه بيت الحكمه در دوران مأمون ، پايگاهي براي نشر عقايد معتزله بود :

«بيت الحكمه مأمون عبارت بود از مركزي براي بحث و جدل بين علماي عقل گرا ، فقها ، محدثان و فرهنگ نويسان و همة اين افراد به لحاظ كارهايشان حقوق دريافت مي كردند و مجموعة همگني را كه داراي آيين ، ارزش و جهت گيري مشترك بود ، تشكيل مي دادند ؛ گروهي كه پيروي از آيين معتزله ، مرام آنان بود و همة كوششها رو به سوي آن داشت و بالاخره ، گروهي كه سرشناس ترين چهره هاي اين مكتب ، مثل نظام ، ابوهذيل العلاف ، بشر المريسي و تمامه بن الاشرس در رأس آن قرار داشتند .

و اما نتيجه اي كه مي توان از اين اطلاعات گرفت چيست ؟ به نظر من بايد اين نتيجه را گرفت كه : بيت الحكمه يكي از كانونهاي معتزله بوده است ، كانوني كه در آن ، اين آيين از كتابهاي فلسفيِ ترجمه شده ، تغذيه مي كرد . منشأ اختلافي كه بواسطة نظرية حادث بودن قرآن در اسلام پيش آمد ، از همين جاست . اين اختلافات در پي همين جلسات و مباحثات ايجاد شد و بواسطة روحية گروهي و همبستگي موجود در اين جلسات تقويت نيز شد . مأمون چون در آنها افرادي مصمم و معتقد يافت ، به حمايت از آنها ، حتي با اِعمال زور و ايجاد وحشت برخاست ، كاري كه بي هيچ تأخيري به بروز اختلاف انجاميد .»3

كتب جمع آوري شده از ساير ملل و زبان هاي ديگر ، پس از دريافت به عربي ترجمه مي شدند و اين روند موجب افزايش كتب «بيت الحكمه» گردید . قابل پيش بيني است كه برخي علماء و دانشمندان از بيت الحكمه استفاده مي كردند . بي سوادي عموم مردم و جايگاه برجسته بيت الحكمه بعنوان بخشي از دارايي هاي سلطان ، موجب مي شد تنها عده اي خاص بتوانند از اين كتابخانه استفاده كنند .

كتبي كه با زحمت زياد و از بلاد و كشورهاي مختلف جمع آوري مي شد ، مي بايست به نحو مطلوب ، مراقبت و حفاظت شوند تا در وقت لازم در اختيار مراجعه كنندگان كه عموماً از علما و دانشمندان وقت بودند، قرار گيرند و پس از استفاده در جاي مناسب قرار داده شوند . به همين دليل به مرور نياز به افرادي به عنوان كارمند ، كتابدار و مترجم احساس شد كه بعدها از گروه هاي اصلي مستقر در كتابخانه شدند .

محل هاي خاصي در نزديكي كتابخانه براي سكونت افراد در نظر گرفته شد تا كاركنان بيت الحكمه ، فقها ، علماء و فلاسفه كه براي مباحثه و گفتگو در بيت الحكمه حضور مكرر داشتند ، در هر وقتي كه خليفه بدانان نياز داشت ، حاضر شوند و خود آنان نيز از لحاظ مسافت مشكلي براي رفتن به بيت الحكمه نداشته باشند .

غير از بيت الحكمه ، كتابخانه هاي شخصي ديگري به وجود آمد كه عموماً متعلق به افراد با نفوذ و علماء بود . از جمله اين كتابخانه ها ، «خزانه الحكمه» متعلق به علي بن يحيي منجم (فوت به سال 275 هجري) از درباريان متوكل سلطان عباسي بود . از اين كتابخانه ، عموم مردم مي توانستند استفاده كنند و هزينه هاي كتابخانه نيز از دارائي شخصي علي بن يحيي پرداخت مي شد .

بنا بر آنچه گذشت ، بيت الحكمه و خزانه الحكمه از اين جهت كه طبقاتي مانند فقها ، منجمين ، فلاسفه ، متكلمين ، محدثين و مفسرين به آنها راه مي يافتند ، كتابخانه هاي نيمه عمومي و گام های نخستین کتابخانه های عمومی محسوب مي شوند .

فعاليت كتابخانه ها ، در طي تقريباً سيصد سال به همين شكل ادامه يافت تا اينكه نوع ديگري از كتابخانه با نام «دارالعلم» در كشورهاي اسلامي به وجود آمد . دارالعلم شاپور بن اردشير در بغداد از اين نوع كتابخانه بود . شاپور ، ايراني و شيعه مذهب بود . بنا به نقلي در سال 383 هجري ، شاپور ساختماني را كه با سنگ مرمر مفروش شده بود ، به دارالعلم اختصاص داد و كتب گرانبهائي را در آنجا گردآوري كرد . كثرت كتابهاي دارالعلم شاپور كه تعداد آنها را ده هزار و چهارصد مجلد نوشته اند ، باعث شهرت كتابخانه و استقبال دانشمندان و علماء شد .

شاپور براي كتابخانه فهرستي تنظيم كرده بود . مقدمة سبط بن جوزي بر اين فهرست دلالت بر وجود انواع كتب در زمينة موضوعات گوناگون در كتابخانه دارد :

«بسم الله الرحمن الرحيم . اين فهرستي است كه توسط شابور بن اردشير گردآوري شده و مشتمل است بر قرآنها و علوم مربوط به آن [معاني] ، تفاسير و انواع قراءت آن ، فقه ، تقسيم ماترك ، احكام به حسب مذاهب مختلف ، الهيات ، جدليات و مباحثات ، كتب اهل البيت - رحمه الله عليهم (كتبي كه توسط اخلاف پيامبر(ص) تأليف شده اند) ، كتابهاي انساب ، كتابهاي لغات ، امثال و حكم ، صفات و صرف و نحو (العربيه) ، عروض و قافيه ، ديوانهاي شعراي دورة جاهليت ، مخَضرمون و جديد ، قصص ، اخبار ، رسائل ، طب ، نجوم ، فلسفه ، هندسه و علوم ديگر.»4

در دارالعلم شاپور جلسات درس و مباحثه تشكيل مي شد . دانشمندان زيادي از جمله ابوالعلاء معري شاعر و فيلسوف از اين كتابخانه استفاده كردند . ابوالعلاء ، از دوران سكونت خويش در جوار كتابخانه شاپور و استفادة از كتب دارالعلم به نيكي و خوشي ياد كرده است .

دارالعلم ديگري در موصل وجود داشت كه ابوالقاسم جعفر بن محمد بن حمدان موصلي فقيه شافعي مذهب (فوت در سال 323) تأسيس كرده بود . در دارالعلم حمدان نيز كتب مختلف فقهي ، فلسفي ، نجوم و ديگر موضوعات وجود داشت و در آن به روي عموم مردم باز بود . اين دارالعلم«كتابخانه اي عمومي ، به معناي واقعي كلمه بود ، كه ضمناً براي خارجيان نيازمند نيز تسهيلات جا و غذا را داشت .»5

دارالعلم ها يا كتابخانه هاي عمومي ديگري همچون دارالعلم ابن ابي البقاء ، قاضي القضاه بصره (فوت در سال 499 هجري) وجود داشت كه ابن ابي البقاء ، دوازده هزار كتاب وقف بر آن كرده بود . سيف الدوله بن حمدان (فوت در سال 356 هجري) با وقف ده هزار جلد كتاب به كتابخانة حلب در واقع سنگ بناي اين كتابخانه را نهاد .

دارالعلم قاهره از ديگر كتابخانه هاي معروف بود كه در سال 395 هجري به امر الحاكم سلطان فاطمي (فوت در سال 410 هجري) ، در نزديكي كاخ سلطان ساخته شد . همة افراد مي توانستند از اين مجموعه کتابهاي كتابخانه که جزئي از اموال شخصي الحاكم بودند . استفاده و از كتب موجود استنساخ كنند . وسايل استنساخ از جمله كاغذ و مركب نيز در اختيار مراجعه كنندگان قرار داده مي شد .

در دارالعـلم قاهـره افرادي براي امور كتابداري و نظارت بر كارهاي كتابخـانه استخدام شـده بودند . عـده اي از جمله فقها ، ستاره شناسان و اطباء نيز در نزديكي كتابخانه ساكن بودند . براي اين افراد از خزانة حكومتي ، مستمري تعيين شده بود .

الحاكم براي تأمين هزينه هاي كتابخانه ، بخشي از منازل و دكان هايي را وقف كرد تا از درآمد آنها هزينه هاي كتابخانه تأمين شود . «موقوفات اختصاصي دارالحكمه و راههاي مصرف آنها» چنين اعلام شده است :

«از مٍلك مغربي ــ و ــ در آمد آن براي مخارج سالانه دارالحكمه و از بقية عايدات آن 257 دينار براي خريد حصيرهاي عبداني ، 10 دينار براي ديگر مايحتاج دارالحكمه ، 90 دينار براي كاغذ مورد نياز استنساخ كننده گان ، 48 دينار دستمزد كتابدار 12 دينار آب بها ، 15 دينار به منظور خريد و فروش ، 12 دينار براي تهية كاغذ و مركب و قلم فقيهاني كه در آن جا به مطالعه مي پردازند ، يك دينار براي مرمت پرده ها و 12 دينار براي صحافي كتب و ضميمه كردن اوراقي كه ممكن است از آنها افتاده باشد ، 5 دينار براي خريد نمد در زمستان و 4 دينار براي خريد گليم در تابستان»6

با وجود اينكه كتابخانه عمومي قاهره (دارالعلم) براي عموم مردم قابل استفاده بود ، اما جهت گيري كلي آن تبليغ آئين اسماعيليه بود . چنانكه برخي7 معتقدند اين دارالعلم به عنوان «كانون اسماعيليه» به گردآوري علماء مي پرداخت تا با بحث در كتب فلسفي ، پايه هاي آئين اسماعيليه را تقويت كند . دارالعلم قاهره تا سال 567 هجري به فعاليت خود ادامه داد و در اين سال با قيام صلاح الدين ايوبي و سقوط حكومت فاطميان ، به تعطيلي كشيده شد .

بنا بر آنچه ذكر شد ، مجموعه سازي در بيت الحكمه ها يا دارالعلم ها ، عبارت بود از جمع آوري كتب مختلف بر اساس تمايلات ، خواسته ها و نيازهاي سلاطين ، درباريان ، ثروتمندان و كساني كه توانائي وقف كتاب را داشتند . اين تمايلات را به دو دستة مهم مي توان تقسيم كرد . سلاطين و درباريان از كتابخانه ها براي تحكيم پايه هاي قدرت خويش بهره مي جستند و واقفين به منظور كسب اجـر اخـروي به جمع آوري كتبـي اقـدام مي كردند كه مؤيد ديدگاه هـاي مذهبي آنـان باشد .

ويژگي هاي كلي دارالعلم ها

ويژگي هاي عمومي دارالعلم ها را مي توان به شرح زير ذكر كرد :

1- اساس تشكيل آنها «وقف» بود . واقفين به قصد شركت در اصلاح جامعه و كسب اجر اخروي ، كتبي را نوشته ، خريداري يا استنساخ كرده سپس براي استفاده طالبين و مردم آنها را وقف مي كردند . رواج وقف و افزايش كتب موقوفه نياز به محل هاي خاصي براي نگهداري آنها را طلب مي كرد . اين محل ها همان دارالعلم ها بودند .

2- دارالعلم ها در واقع كتابخانه هاي عمومي بودند كه افراد با سواد مي توانستند از آنها استفاده كنند . در برخي از اين دارالعلم ها ، قلم ، جوهر و كاغذ نيز در اختيار مراجعه كنندگان قرار مي دادند تا در استنساخ يا رونويسي و يادداشت برداري دچار مشكل نشوند .

3- افزايش افراد باسواد و نياز مردم و طلاب به كتب جديد ، ارزش يافتن علم و دانش در جامعة اسلامي ، ناتواني طلاب ، دانش جويان و مردم در تهيه كتب مورد نياز ، وجود محل هاي خاصي براي تهيه و نگهداري كتب را ضروري مي ساخت . به اين ترتيب ، دارالعلم ها به عنوان كتابخانه هاي عمومي جوامع اسلامي ، به وجود آمدند .

4- سلاطين ، وزراء ، درباريان ، افراد بانفوذ و ثروتمندان از عمده ترين كساني بودند كه با وقف كتاب ، موجبات گسترش دارالعلم ها را فراهم كردند .

5- مجموعه سازي در دارالعلم ها با گردآوري و جمع آوري كتب پراكنده صورت مي گرفت و چنين نبود كه گزينش كتاب به معناي امروزي آن صورت گيرد . دست نويس بودن كتب و عدم انتشار وسيع آنها از عوامل عمدة اين شيوة مجموعه سازي بود . معمولاً هر كتابي كه بدان دسترسي پيدا مي شد ، حتي الامكان خريداري و به مجموعه اضافه مي گرديد .

غير از دارالعلم ها ، مراكز و محل هاي ديگري وجود داشت كه با جمع آوري كتب ، نيازهاي مراجعه كنندگان را پاسخ مي دادند . با وجود دارالعلم ها و كتابخانه هاي مساجد عواملي بويژه بعد مسافت موجب مي شد تا طالبان علم نتوانند به كتب مورد نياز دسترسي پيدا كنند . بنابراين محل هايي كه امكان تجمع هاي مردمي داشت ، مورد توجه واقفين كتب قرار گرفت . كاروانسراها ، بيمارستانها ، خانقاه ها ، مدارس ، مقابر و آرامگاه ها از جملة اين مكان ها بود .

كتب بسياري در اين محل ها جمع آوري شد . تعداد كتب كتابخانة مدرسة فاضليه در قاهره را بيش از صد هزار جلد دانسته اند . گرچه اين رقمي غلوآميز است اما مي تواند از كثرت كتابهاي اين مدرسه حكايت كند . المستنصربالله خليفۀ عباسي فرمان تأسيس مدرسه اي را داد كه در سال 631 هجري آغاز بكار كرد . تعداد كتب اين مدرسه را حدود هشتادهزار جلد نوشته اند .

در بارة كتابخانة مدرسة ضيائيه در دمشق نوشته اند : «همة كتابها و جزوات جديدي كه در دنيا منتشر مي شد در آن وجود داشت ، تا آن جا كه گفته اند كتبي به خط چهار پيشواي اهل سنت و تورات و انجيل نيز در آن بوده است .»8

از كتابخانه هاي بيمارستان ها ، به كتابخانة بيمارستان احمد بن طولون در قاهره مي توان اشاره كرد كه كتب آن را بيش از صدهزار جلد دانسته اند .

كاروانسراي ربيع در مكه ، كاروانسراي زوزني در بغداد ، كاروانسراي قراء باشي در مدينه و خانقـاه سميساطيه در دمشق از جمله مكان هايي بودند كه داراي كتابخانه هاي عمومي بوده و مسافرين و طالبين علم از آنها استفاده می کردند .

در قرن هفتم هجري ، ياقوت حموي از كتابخانة عزيزيه ياد مي كند كه حدود دوازده هزار جلد كتاب داشت و واقف اصلي آن عزيزالدين ابوبكر عتيق زنجاني يا عتيق بن ابوبكر بود . اين كتابخانه در مسجد جامع شهر مروشاهجان قرار داشت . ياقوت حموي مي نويسد : «اقامتگاه من هيچ گاه از حدود دويست جلد از اين كتب كه بيشتر آنها را بدون سپردن وثيقه دريافت كرده بودم ، خالي نبود 9

شرائط استفاده از كتب وقفي

واقفين معمولاً شرط يا شروطي را براي استفاده از كتاب تعيين مي كردند . اين شروط در اساس براي حفظ سلامت و دوام كتب موقوفه اعلام مي شد . به شرط استفاده در كتابخانه ، به شرط اينكه عاريه داده نشود ، حداكثر يك ماه عاريه يا عاريه به شرط سپردن وثيقه از جمله شروط ، ذكر شده است .

نقش كتابدار

به دليل ارزشمندي كتب و محدوديت نسخ ، در انتخاب رئيس كتابخانه و كتابدار دقت مي شد و مسئوليت جبران خسارات وارده بر عهدة كتابدار گذاشته مي شد . در واقع وظيفة كتابدار محافظت از كتابها بود . در يكي از اسناد دربارة ويژگي هاي كتابدار آمده است :

«فردي را كه مورد اطمينان ، نيكوكار ، امين و هوشيار باشد و بتواند به امر كتاب خدمت كند و به مرتب كردن كتب آشنا باشد بايد از محل درآمد موقوفه به عنوان كتابدار كتابخانه . . . تعيين كرد تا عهده دار حفظ و غبار تكاني آنها و پيگير امور اصلاح و قرار دادن كتب در قفسه و مخزن ويژه اي باشد كه براي آنها آماده شده است…»10

ابن طولون صالحاني از تاج الدين سبكي نقل مي كند كه :

"كتابدار بايستي از كتابها محافظت كرده و آنها را مرتب و در صورت لزوم شيرازه بندي كند . او بايستي كتاب را از دسترس كساني كه شايسته نيستند دور نگهداشته [و در عوض] آن را به كسي كه نياز دارد بدهد . شايسته است كه در امانت دادن كتب ، اولويت را به افراد مستمند و كساني كه در تهيه كتب با مشكل مواجهند ، بدهد ."11

در مجموع مي توان گفت مجموعه سازي در دوره هاي ذكر شده ، بر اساس تمايلات ، خواسته ها و تشخيص حاكمان ، درباريان و علماء نزديك به مراكز قدرت بود و به دليل بي سوادي عموم مردم ، آنچه امروزه به عنوان «نياز مراجعه كنندگان» مطرح مي شود ، مد نظر نبود . از طرفي ديگـر قـدرت سواد ، قـدرت تشخيص ، قدرت خـريد و قـدرت نگهـداري و محـافظت از كتب در اختيارحاكمان ، وابستگان و ثروتمندان بود .

در چنين شرائطي كتابخانه ، محلي براي نگهداري و محافظت از كتابها تلقي مي شد و كتابدار نيز فردي بود كه وظيفۀ حفاظت و نگهداري كتب را بر عهده داشت .

پی نوشت ها

1- Mackensen

2- محمد مكي سباعي.تاريخ كتابخانه هاي مساجد.ترجمة محمد عباسپور و محمد جواد مهدوي.1373.مشهد:آستان قدس رضوي،بنياد پژوهشهاي اسلامي.ص 80 .

3- يوسف العش.كتابخانه هاي عمومي و نيمه عمومي عربي در قرون وسطي (بين النهرين،سوريه،مصر).ترجمة اسدالله علوي.1372.مشهد:آستان قدس رضوي،بنياد پژوهشهاي اسلامي.ص 44.

4- همان.ص 75-76.

5- همان.ص 126-127.

6- همان.ص 120.

7- يحيي محمود ساعاتي.وقف و ساختار كتابخانه هاي اسلامي.ترجمة احمد اميري شادمهري.1374.مشهد:آستان قدس رضوي،بنياد پژوهشهاي اسلامي.ص:45-46.

8- همان.ص 88.

9- همان.ص:36.

10- همان.ص:156.

11- كتابخانه هاي عمومي و نيمه عمومي عربي در قرون وسطي(بين النهرين،سوريه،مصر).ص:353.


تعداد بازدید : 1
برچسب ها : مجموعه سازی ، کتابخانه ، بعثت پیامبر اسلام ، قرآن ، بیت الحکمه ، دارالعلم ، وقف ، کتابدار ,
نوشته شده در تاريخ چهارشنبه 31 خرداد 1396 توسط بهروز فرهادیان
صفحات وبلاگ
تمامی حقوق این وبلاگ محفوظ است | طراحی : Tem98.Ir
دانلود موزیک دانلود اهنگ جدید طراحی بنر بالابر قیمت لپ تاپ ایسوس سری K555 قیمت لپ تاپ ایسوس سری U قیمت لپ تاپ ایسوس سری v قیمت لپ تاپ ایسوس سری k قیمت لپ تاپ ایسوس سری N قیمت لپ تاپ ایسوس سری x قیمت لپ تاپ لپ تاپ قیمت قیمت تبلت قیمت انواع تبلت راهنمای خرید گوشی راهنمای خرید موبایل راهنمای خرید تلویزیون بهترین گوشی برای بازی بهترین گوشی برای سلفی دانلود فیلم طب سوزنی فروش اسباب بازی کود سولفات آمونیوم گرانول سئو گریتینگ دانلود آهنگ جدید بلیط کیش چاپخانه کیاچاپ دوربین مداربسته ویلا شمال
بستن تبلیغات [X]